Ilay
New member
Pıety Ne Demek? Bir Kelimenin Peşinden Roma’dan Günümüze Uzanan Hikâye
Pıety Ne Demek? Bir Kelimenin Peşinden Giden Hikâye
Geçenlerde bir forumda karşıma tek kelimelik bir soru çıktı: “Pıety ne demek?”
İlk bakışta sözlükten bakılıp geçilecek kadar basit bir soruydu. Fakat kelimenin anlamını araştırmaya başladığımda işin hiç de o kadar basit olmadığını fark ettim. Çünkü “piety” yalnızca “dindarlık” anlamına gelmiyor. İçinde inanç, saygı, görev duygusu, bağlılık, aileye karşı sorumluluk ve hatta insanın kendisinden daha büyük gördüğü değerlere sadakat gibi birbirinden farklı katmanlar taşıyor.
Üstelik kelimenin hikâyesi bugünün İngilizcesinde başlamıyor. İzini sürdüğümüzde bizi Antik Roma’ya, Latincedeki pietas kavramına kadar götürüyor.
Ben de bu kelimeyi daha iyi anlamak için küçük bir hikâye üzerinden düşünmenin daha ilginç olacağını düşündüm. Hayali karakterlerimiz olsun: Murat ve Elif. Biri olaylara “Ne yapmalıyız?” diye yaklaşsın, diğeri ise “Bu durum insanları nasıl etkiliyor?” diye sorsun.
Belki de “piety” kelimesinin asıl anlamını onların hikâyesinin sonunda daha iyi anlayacağız.
Bir Kelime, İki Farklı Soru
Murat ile Elif eski bir kütüphanenin sessiz salonunda karşılıklı oturuyordu.
Masada eski kitapların arasında tek bir kâğıt vardı.
Kâğıtta yalnızca şu yazıyordu:
PIETY
Murat kelimeye birkaç saniye baktı.
“Dindarlık,” dedi. “Bence mesele bu kadar.”
Elif gülümsedi.
“Gerçekten sadece dindarlık mı?”
“İngilizcede öyle kullanılıyor.”
“Elbette dini bağlılık anlamı var. Ama kelimenin geçmişine bakarsak iş değişiyor.”
Murat sandalyesine yaslandı.
“Peki, ne kadar değişebilir?”
Elif bilgisayarını açtı.
“Oldukça fazla.”
Cambridge Dictionary, piety kelimesini, kişinin yaşam biçiminde gösterdiği güçlü dini inanç olarak tanımlıyor. “Piousness” yani dindarlık da yakın anlamlı bir karşılık.
Fakat kelimenin kökenine indiğimizde Latincedeki pietas karşımıza çıkıyor. Bu kavram yalnızca tanrılara karşı dini bağlılığı değil; anne-babaya, akrabalara, ülkeye ve kişinin yerine getirmesi gereken sorumluluklara karşı görev ve sadakati de kapsıyordu.
Murat kaşlarını kaldırdı.
“Yani piety sadece ibadet etmek değil mi?”
“Elbette tek başına öyle değil.”
İşte hikâye tam burada ilginçleşmeye başladı.
Antik Roma’da Piety: Sadece İnanç Değildi
Antik Roma toplumunda insanın kim olduğu, büyük ölçüde hangi ilişkiler içerisinde bulunduğuyla bağlantılıydı.
Bir insanın ailesine karşı sorumluluğu vardı. Toplumuna karşı sorumluluğu vardı. Tanrılara karşı sorumluluğu vardı.
Dolayısıyla pietas, bugünkü “dindarlık” kelimesinden daha geniş bir anlam alanına sahipti.
Oxford Classical Dictionary de pietas kavramını Roma dünyasında tanrılara, vatana, anne-babaya ve akrabalara karşı görev bilinci ve saygıyla ilişkilendiriyor.
Murat hemen not aldı.
“Demek ki bir Roma vatandaşı için iyi insan olmakla sorumluluk sahibi olmak arasında güçlü bir bağlantı vardı.”
“Evet,” dedi Elif. “Ama burada önemli bir ayrıntı var. Sorumluluk yalnızca kurallara uymak değildi. Bağlı olduğun insanları ve değerleri önemsemek de bunun parçasıydı.”
Bu ayrım bana oldukça ilginç geliyor.
Çünkü günümüzde “dindar olmak” dediğimizde çoğu kişinin aklına ibadet, dua, dini kurallara uyma veya manevi yaşam geliyor. Fakat pietas kavramının tarihsel köklerinde insanın ilişkiler ağı içerisindeki sorumluluğu da bulunuyor.
Bu nedenle piety kelimesini Türkçeye çevirirken bağlama göre “dindarlık”, “dini bağlılık”, “takva”, “inançlılık”, “ibadete bağlılık” ya da bazı eski kullanımlarda “aileye karşı görev ve bağlılık” gibi anlamlar düşünülebilir.
Hikâyeye Bir Baba ve Bir Kız Çocuğu Giriyor
Murat ile Elif araştırmalarını sürdürürken eski Roma’dan kalma bir hikâyeyle karşılaştılar.
Hikâyede yaşlı bir adam hapsedilmişti. Aç bırakılmıştı ve kimsenin ona yiyecek götürmesine izin verilmiyordu.
Kızı ise onu yalnız bırakmamaya kararlıydı.
Her gün babasını ziyaret ediyor ve onun hayatta kalmasına yardım ediyordu.
Bu hikâye, Antik Roma’da pietas ile ilişkilendirilen ünlü anlatılardan biri haline geldi. Roma’da Pietas kavramının kişileştirilmiş biçimine adanmış bir tapınak da bulunuyordu.
Elif hikâyeyi okuduktan sonra sessiz kaldı.
Murat ise hemen yorum yaptı:
“Burada çözüm belli. Kız babasına yardım ediyor.”
Elif başını salladı.
“Evet ama hikâyeyi sadece çözüm üzerinden okursak önemli bir şeyi kaçırırız.”
“Neyi?”
“Kızın babasıyla arasındaki bağı.”
Murat düşündü.
Bu küçük konuşma aslında iki farklı bakış açısını gösteriyordu.
Murat olayın yapısına bakıyordu: Sorun ne? Ne yapılabilir? Sonuç nasıl alınır?
Elif ise ilişkilerin boyutunu düşünüyordu: Bu insan ne hissediyor? Baba-kız arasındaki bağ ne ifade ediyor? Toplum bu davranışı neden değerli görüyor?
Bunlardan birinin doğru, diğerinin yanlış olduğunu söylemek mümkün değildi.
Tam tersine, ikisi birleştiğinde hikâyenin tamamı ortaya çıkıyordu.
Erkekler Çözüm Odaklı, Kadınlar Empatik mi?
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken bir nokta var.
Murat erkek, Elif kadın olduğu için onların yaklaşımını doğrudan cinsiyetlerinin sonucu gibi düşünmek kolay olurdu. Fakat gerçek hayat bu kadar basit değil.
Her erkek stratejik değildir. Her kadın empatik değildir.
Hatta çoğu insan, içinde bulunduğu duruma göre her iki yaklaşımı da kullanabilir.
Hikâyemizde Murat'ın çözüm odaklı düşünmesi erkek olmasından değil, karakterinin olayları analiz etme biçiminden kaynaklanıyor. Elif'in insan ilişkilerinin duygusal boyutuna dikkat etmesi de kadın olmasının otomatik sonucu değil; onun kişiliğinin ve deneyimlerinin bir parçası.
Yine de toplumsal rollerin insan davranışlarını etkileyebileceğini göz ardı edemeyiz.
Tarih boyunca erkeklerden savaşmak, korumak, karar vermek ve kaynak yönetmek beklenen toplumlar oldu. Kadınlardan ise çocukların bakımını üstlenmek, aile bağlarını korumak ve sosyal ilişkileri sürdürmek beklenen düzenler oluştu.
Bu roller biyolojik bir kader gibi görülmemeli. Çünkü farklı dönemlerde ve kültürlerde bu görevlerin dağılımı değişmiştir.
Fakat sosyal beklentiler insanların hangi becerileri daha fazla geliştireceğini etkileyebilir.
Bu nedenle Murat ile Elif'in hikâyesinde asıl önemli olan “erkek böyle, kadın şöyle” demek değil.
Asıl mesele şu:
Bir problemi çözmek için hem stratejiye hem de insanı anlamaya ihtiyaç var mı?
Bence var.
Murat plan yapmadan ilerleyemeyecekti.
Elif insanların o planı neden kabul edip etmeyeceğini anlamadan başarılı olamayacaktı.
Piety Kelimesinin Sessiz Sürprizi: Pity ile Bağlantısı
Araştırmanın en ilginç taraflarından biri de piety ile İngilizcedeki pity kelimelerinin tarihsel olarak aynı kökten bağlantılı olmasıydı.
Bugün “pity” daha çok “acıma” veya “merhamet” anlamında kullanılıyor. Piety ise dindarlık ve bağlılık anlamına geliyor.
Fakat kelimelerin tarihsel gelişiminde ikisi arasında eski bir bağlantı bulunuyor. Etymonline, piety kelimesinin Orta Çağ Fransızcasındaki piete ve Latince pietas üzerinden geliştiğini; bu eski anlam alanında görev, sadakat, dini bağlılık, doğal bağlara bağlılık ve merhamet gibi anlamların birbirine temas ettiğini belirtiyor.
Pıety Ne Demek? Bir Kelimenin Peşinden Giden Hikâye
Geçenlerde bir forumda karşıma tek kelimelik bir soru çıktı: “Pıety ne demek?”
İlk bakışta sözlükten bakılıp geçilecek kadar basit bir soruydu. Fakat kelimenin anlamını araştırmaya başladığımda işin hiç de o kadar basit olmadığını fark ettim. Çünkü “piety” yalnızca “dindarlık” anlamına gelmiyor. İçinde inanç, saygı, görev duygusu, bağlılık, aileye karşı sorumluluk ve hatta insanın kendisinden daha büyük gördüğü değerlere sadakat gibi birbirinden farklı katmanlar taşıyor.
Üstelik kelimenin hikâyesi bugünün İngilizcesinde başlamıyor. İzini sürdüğümüzde bizi Antik Roma’ya, Latincedeki pietas kavramına kadar götürüyor.
Ben de bu kelimeyi daha iyi anlamak için küçük bir hikâye üzerinden düşünmenin daha ilginç olacağını düşündüm. Hayali karakterlerimiz olsun: Murat ve Elif. Biri olaylara “Ne yapmalıyız?” diye yaklaşsın, diğeri ise “Bu durum insanları nasıl etkiliyor?” diye sorsun.
Belki de “piety” kelimesinin asıl anlamını onların hikâyesinin sonunda daha iyi anlayacağız.
Bir Kelime, İki Farklı Soru
Murat ile Elif eski bir kütüphanenin sessiz salonunda karşılıklı oturuyordu.
Masada eski kitapların arasında tek bir kâğıt vardı.
Kâğıtta yalnızca şu yazıyordu:
PIETY
Murat kelimeye birkaç saniye baktı.
“Dindarlık,” dedi. “Bence mesele bu kadar.”
Elif gülümsedi.
“Gerçekten sadece dindarlık mı?”
“İngilizcede öyle kullanılıyor.”
“Elbette dini bağlılık anlamı var. Ama kelimenin geçmişine bakarsak iş değişiyor.”
Murat sandalyesine yaslandı.
“Peki, ne kadar değişebilir?”
Elif bilgisayarını açtı.
“Oldukça fazla.”
Cambridge Dictionary, piety kelimesini, kişinin yaşam biçiminde gösterdiği güçlü dini inanç olarak tanımlıyor. “Piousness” yani dindarlık da yakın anlamlı bir karşılık.
Fakat kelimenin kökenine indiğimizde Latincedeki pietas karşımıza çıkıyor. Bu kavram yalnızca tanrılara karşı dini bağlılığı değil; anne-babaya, akrabalara, ülkeye ve kişinin yerine getirmesi gereken sorumluluklara karşı görev ve sadakati de kapsıyordu.
Murat kaşlarını kaldırdı.
“Yani piety sadece ibadet etmek değil mi?”
“Elbette tek başına öyle değil.”
İşte hikâye tam burada ilginçleşmeye başladı.
Antik Roma’da Piety: Sadece İnanç Değildi
Antik Roma toplumunda insanın kim olduğu, büyük ölçüde hangi ilişkiler içerisinde bulunduğuyla bağlantılıydı.
Bir insanın ailesine karşı sorumluluğu vardı. Toplumuna karşı sorumluluğu vardı. Tanrılara karşı sorumluluğu vardı.
Dolayısıyla pietas, bugünkü “dindarlık” kelimesinden daha geniş bir anlam alanına sahipti.
Oxford Classical Dictionary de pietas kavramını Roma dünyasında tanrılara, vatana, anne-babaya ve akrabalara karşı görev bilinci ve saygıyla ilişkilendiriyor.
Murat hemen not aldı.
“Demek ki bir Roma vatandaşı için iyi insan olmakla sorumluluk sahibi olmak arasında güçlü bir bağlantı vardı.”
“Evet,” dedi Elif. “Ama burada önemli bir ayrıntı var. Sorumluluk yalnızca kurallara uymak değildi. Bağlı olduğun insanları ve değerleri önemsemek de bunun parçasıydı.”
Bu ayrım bana oldukça ilginç geliyor.
Çünkü günümüzde “dindar olmak” dediğimizde çoğu kişinin aklına ibadet, dua, dini kurallara uyma veya manevi yaşam geliyor. Fakat pietas kavramının tarihsel köklerinde insanın ilişkiler ağı içerisindeki sorumluluğu da bulunuyor.
Bu nedenle piety kelimesini Türkçeye çevirirken bağlama göre “dindarlık”, “dini bağlılık”, “takva”, “inançlılık”, “ibadete bağlılık” ya da bazı eski kullanımlarda “aileye karşı görev ve bağlılık” gibi anlamlar düşünülebilir.
Hikâyeye Bir Baba ve Bir Kız Çocuğu Giriyor
Murat ile Elif araştırmalarını sürdürürken eski Roma’dan kalma bir hikâyeyle karşılaştılar.
Hikâyede yaşlı bir adam hapsedilmişti. Aç bırakılmıştı ve kimsenin ona yiyecek götürmesine izin verilmiyordu.
Kızı ise onu yalnız bırakmamaya kararlıydı.
Her gün babasını ziyaret ediyor ve onun hayatta kalmasına yardım ediyordu.
Bu hikâye, Antik Roma’da pietas ile ilişkilendirilen ünlü anlatılardan biri haline geldi. Roma’da Pietas kavramının kişileştirilmiş biçimine adanmış bir tapınak da bulunuyordu.
Elif hikâyeyi okuduktan sonra sessiz kaldı.
Murat ise hemen yorum yaptı:
“Burada çözüm belli. Kız babasına yardım ediyor.”
Elif başını salladı.
“Evet ama hikâyeyi sadece çözüm üzerinden okursak önemli bir şeyi kaçırırız.”
“Neyi?”
“Kızın babasıyla arasındaki bağı.”
Murat düşündü.
Bu küçük konuşma aslında iki farklı bakış açısını gösteriyordu.
Murat olayın yapısına bakıyordu: Sorun ne? Ne yapılabilir? Sonuç nasıl alınır?
Elif ise ilişkilerin boyutunu düşünüyordu: Bu insan ne hissediyor? Baba-kız arasındaki bağ ne ifade ediyor? Toplum bu davranışı neden değerli görüyor?
Bunlardan birinin doğru, diğerinin yanlış olduğunu söylemek mümkün değildi.
Tam tersine, ikisi birleştiğinde hikâyenin tamamı ortaya çıkıyordu.
Erkekler Çözüm Odaklı, Kadınlar Empatik mi?
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken bir nokta var.
Murat erkek, Elif kadın olduğu için onların yaklaşımını doğrudan cinsiyetlerinin sonucu gibi düşünmek kolay olurdu. Fakat gerçek hayat bu kadar basit değil.
Her erkek stratejik değildir. Her kadın empatik değildir.
Hatta çoğu insan, içinde bulunduğu duruma göre her iki yaklaşımı da kullanabilir.
Hikâyemizde Murat'ın çözüm odaklı düşünmesi erkek olmasından değil, karakterinin olayları analiz etme biçiminden kaynaklanıyor. Elif'in insan ilişkilerinin duygusal boyutuna dikkat etmesi de kadın olmasının otomatik sonucu değil; onun kişiliğinin ve deneyimlerinin bir parçası.
Yine de toplumsal rollerin insan davranışlarını etkileyebileceğini göz ardı edemeyiz.
Tarih boyunca erkeklerden savaşmak, korumak, karar vermek ve kaynak yönetmek beklenen toplumlar oldu. Kadınlardan ise çocukların bakımını üstlenmek, aile bağlarını korumak ve sosyal ilişkileri sürdürmek beklenen düzenler oluştu.
Bu roller biyolojik bir kader gibi görülmemeli. Çünkü farklı dönemlerde ve kültürlerde bu görevlerin dağılımı değişmiştir.
Fakat sosyal beklentiler insanların hangi becerileri daha fazla geliştireceğini etkileyebilir.
Bu nedenle Murat ile Elif'in hikâyesinde asıl önemli olan “erkek böyle, kadın şöyle” demek değil.
Asıl mesele şu:
Bir problemi çözmek için hem stratejiye hem de insanı anlamaya ihtiyaç var mı?
Bence var.
Murat plan yapmadan ilerleyemeyecekti.
Elif insanların o planı neden kabul edip etmeyeceğini anlamadan başarılı olamayacaktı.
Piety Kelimesinin Sessiz Sürprizi: Pity ile Bağlantısı
Araştırmanın en ilginç taraflarından biri de piety ile İngilizcedeki pity kelimelerinin tarihsel olarak aynı kökten bağlantılı olmasıydı.
Bugün “pity” daha çok “acıma” veya “merhamet” anlamında kullanılıyor. Piety ise dindarlık ve bağlılık anlamına geliyor.
Fakat kelimelerin tarihsel gelişiminde ikisi arasında eski bir bağlantı bulunuyor. Etymonline, piety kelimesinin Orta Çağ Fransızcasındaki piete ve Latince pietas üzerinden geliştiğini; bu eski anlam alanında görev, sadakat, dini bağlılık, doğal bağlara bağlılık ve merhamet gibi anlamların birbirine temas ettiğini belirtiyor.